Aardbevingen in Groningen

Waarom het beeft in Groningen

Anders dan in Limburg, waar de bodem langs natuurlijke breuken beweegt, zijn de Groningse bevingen door de mens veroorzaakt. Het gas zat opgesloten in een poreuze zandsteenlaag — de Rotliegend-formatie — op ongeveer 3 kilometer diepte. Toen die laag werd leeggepompt, daalde de gasdruk in de poriën. Het gesteente kon het gewicht van alle bovenliggende lagen minder goed dragen en begon samen te drukken. Die langzame inklinking heet compactie.

Compactie zelf veroorzaakt geen beving; ze leidt tot geleidelijke bodemdaling. Maar de zandsteenlaag is doorsneden door talloze oude breuken. Aan weerszijden van zo'n breuk klinkt het gesteente niet gelijkmatig in. Er bouwt zich schuifspanning op, totdat het gesteente plotseling langs de breuk schiet. Die ontlading is de aardbeving — fysisch identiek aan een natuurlijke beving, alleen is de oorzaak menselijk. Dit verschijnsel staat uitgebreider beschreven op de pagina over geïnduceerde aardbevingen.

De geschiedenis: van 1986 tot Zeerijp 2025

Het Groningenveld werd ontdekt bij Slochteren in 1959 en kwam in 1963 in productie. Decennialang gold gaswinning als veilig. Dat beeld kantelde langzaam. De eerste aardbeving die het KNMI aan gaswinning toeschreef vond plaats bij Assen op 26 december 1986, met een magnitude van 2,8. Die beving hing samen met een kleiner gasveld in Drenthe. In het Groningenveld zelf registreerde het KNMI de eerste beving in december 1991 bij Middelstum (M 2,4). In de jaren daarna nam het aantal bevingen toe naarmate de compactie doorzette; sinds 1991 registreerde het KNMI er in het Groningenveld meer dan 1.300.

Het echte keerpunt kwam op 16 augustus 2012. De beving bij Huizinge bereikte een magnitude van 3,6 — de zwaarste ooit in Groningen. De schade in een groot gebied rond Loppersum en de daaropvolgende analyses maakten duidelijk dat zwaardere bevingen mogelijk waren dan tot dan toe aangenomen. In 2015 concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat de veiligheid van bewoners jarenlang ondergeschikt was gemaakt aan de gaswinning. Vanaf dat moment werd het productieplafond stap voor stap verlaagd. Na de beving bij Zeerijp op 8 januari 2018 (M 3,4) besloot het kabinet op 29 maart 2018 de winning volledig af te bouwen.

Na meer dan zes decennia productie werd het veld in april 2024 definitief gesloten. Toch beefde het op 14 november 2025 opnieuw, ditmaal bij Zeerijp, met een magnitude van 3,4 en een naschok van M 2,1. Die beving — na sluiting — bevestigde wat seismologen voorspelden: de in tientallen jaren opgebouwde spanning ontlaadt zich nog jaren, ook zonder nieuwe winning.

Waarom ondiepe bevingen hard aankomen

Een magnitude van 3,4 of 3,6 klinkt bescheiden naast de zware tektonische bevingen elders ter wereld. Toch veroorzaken de Groningse bevingen veel schade. De verklaring zit in de diepte. Tektonische bevingen ontstaan vaak tien tot twintig kilometer diep; de Groningse bevingen vinden plaats op ongeveer 3 kilometer. Dat is extreem ondiep.

Hoe dichter de bron bij het oppervlak ligt, hoe minder de seismische golven onderweg uitdoven. De energie komt geconcentreerd en met weinig verlies aan in een relatief klein gebied recht boven de bron. Het verschil tussen de bron (het hypocentrum) en het punt aan de oppervlakte erboven (het epicentrum) is daarom klein — wie het onderscheid wil begrijpen, vindt dat op de pagina over hypocentrum en epicentrum. Bij gelijke magnitude voelt een ondiepe beving daardoor zwaarder en richt ze meer schade aan dan een diepe. Daar komt bij dat veel Groningse woningen oude, niet-versterkte metselwerkconstructies zijn die slecht tegen horizontale schokken kunnen.

Wat voor type aardbevingen zijn het?

Alle bevingen in het Groningenveld zijn geïnduceerd: opgewekt door de gaswinning, niet door natuurlijke plaatbewegingen. Ze hebben een paar herkenbare kenmerken:

• Ondiep: de bron ligt in of vlak bij de gaslaag, op ongeveer 3 kilometer diepte.
• Licht van magnitude: de overgrote meerderheid blijft onder M 2 en wordt alleen door meetinstrumenten opgemerkt; een klein deel is voelbaar. De zwaarste tot nu toe was M 3,6.
• Kort en hevig dichtbij: bewoners beschrijven vaak een harde klap of schok van enkele seconden. Door de geringe diepte is het effect sterk in een klein gebied en neemt het snel af met de afstand.
• Langs bestaande breuken: het gesteente verschuift langs oude breuken in de gaslaag, zoals in de doorsnede hierboven.

Natuurlijke, tektonische bevingen zoals in Limburg komen in Groningen vrijwel niet voor. Het verschil tussen beide soorten lees je bij geïnduceerde aardbevingen.

Schade en versterking

De gevolgen voor bewoners zijn ingrijpend: scheuren in muren, beschadigde funderingen, en huizen die als onveilig zijn beoordeeld. Twee instanties zijn opgericht om dit aan te pakken. Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) handelt schademeldingen af en keert vergoedingen uit. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) leidt de versterkingsoperatie: het bouwkundig veiliger maken of vervangen van woningen die niet aan de veiligheidsnorm voldoen.

Heeft u schade aan uw woning, dan kunt u die melden bij het IMG; hoe dat proces verloopt staat beschreven op schade melden. De voortgang en omvang van de versterking — een van de grootste bouwoperaties van Nederland — komt aan bod op de pagina over de versterkingsoperatie. Beide trajecten lopen door, ook nu de winning is gestopt, omdat de bestaande schade nog niet is afgehandeld en het risico op nieuwe bevingen blijft. Hoeveel schade er in totaal is, verandert nog steeds; de actuele aantallen meldingen en uitgekeerde vergoedingen publiceert het IMG op schadedoormijnbouw.nl.

De bevingszone op de kaart

De zwaarste bevingen concentreren zich in het noordoosten van het Groningenveld, rond de dorpen Loppersum, Huizinge, Westeremden en Zeerijp. Dit gebied wordt vaak het kerngebied genoemd: hier was de bodemdaling door compactie het grootst en hier ontstonden de zwaarste bevingen en de meeste schade. De onderstaande kaart toont dit kerngebied; recente bevingen in heel Nederland zie je op de live kaart. De markers staan op Huizinge (53,348° N, 6,752° O) en Zeerijp (53,36° N, 6,78° O) — de plaatsen van de zwaarste en de meest recente zware beving. Het gebied ligt tussen de stad Groningen in het zuidwesten en de Eemshaven in het noorden; de bevingszone Loppersum–Zeerijp vormt het hart ervan.

Statische kaart van de bevingszone Loppersum–Zeerijp. Markers: Huizinge (zwaarste beving, 2012) en Zeerijp (zware beving, 2025).

Wat nu

De winning is voorbij, maar Groningen is niet klaar. De compactie van de zandsteenlaag gaat nog enige tijd door, en de spanning die zich opbouwde tijdens decennia productie zoekt nog een uitweg langs de breuken. Het KNMI houdt de seismiciteit nauwlettend in de gaten met een dicht meetnet, waaronder boorgatseismometers diep in de Groningse bodem. SodM houdt toezicht op de veiligheid in en rond het lege veld.

Waarom stopt het niet meteen? Het gasveld is niet overal even leeg. Na de sluiting stroomt het resterende gas nog langzaam van plekken met een hogere druk naar plekken met een lagere druk. Door die drukvereffening klinkt het gesteente op sommige plaatsen nog verder in, en blijven breuken belast. KNMI en SodM verwachten daarom dat het aantal bevingen geleidelijk afneemt, maar niet in één keer verdwijnt. Hoe lang het precies doorgaat, is onzeker; reken op jaren.

Waarom het veld definitief dicht is

De belangrijkste reden is veiligheid. Na Huizinge 2012 en het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (2015) werd de winning steeds verder beperkt; na Zeerijp 2018 besloot het kabinet tot volledige afbouw. De parlementaire enquêtecommissie Aardgaswinning Groningen oordeelde in februari 2023 in haar rapport Groningers boven gas dat de belangen van Groningers jarenlang structureel waren genegeerd. Leveringszekerheid bepaalde vooral het tempo: zolang er nog vraag was naar het Groningse gas, bleef het veld als reserve beschikbaar. In april 2024 werd de definitieve sluiting bij wet vastgelegd.

Voor bewoners betekent dit dat lichte bevingen voorlopig kunnen blijven optreden en dat een zwaardere beving, zoals die bij Zeerijp in 2025, niet is uitgesloten. De afhandeling van schade en de versterking van woningen zijn daarmee geen tijdelijke maatregelen, maar een opgave die nog jaren doorloopt.

Veelgestelde vragen

Verder lezen