De Ring of Fire (Pacifische Ring van Vuur)

Wat de Ring of Fire is

De Ring of Fire is geen aaneengesloten ring, maar een opeenvolging van plaatgrenzen die de Stille Oceaan bijna volledig omsluiten. De gordel begint bij het zuidpunt van Zuid-Amerika, loopt langs de westkust van de beide Amerika's omhoog naar Alaska, buigt via de Aleoeten naar de oostkust van Azië en daalt langs Japan, de Filipijnen en Indonesië af tot Nieuw-Zeeland. In totaal beslaat hij ongeveer 40.000 kilometer.

Langs deze rand vindt ongeveer 90% van alle aardbevingen plaats; van de zwaarste bevingen op aarde is dat volgens het USGS zo’n 81%. Ook liggen er ruwweg driekwart van de actieve vulkanen op aarde. Het is daarmee verreweg de seismisch meest actieve zone die we kennen. De oorzaak ligt in de manier waarop tektonische platen hier op elkaar inwerken; de algemene principes daarvan staan op onze pagina over platentektoniek.

Het woord ring is daarbij wat misleidend. Een aaneengesloten cirkel is het niet: in het noorden buigt de gordel via de boog van de Aleoeten af, en op enkele plekken zoals langs Californië gaat de subductie over in een schuifbreuk, waar platen langs elkaar glijden in plaats van eronder weg te duiken. Toch is het patroon onmiskenbaar: bijna de hele rand van het grootste oceaanbekken op aarde is seismisch actief, terwijl het binnenste van platen — zoals het grootste deel van Europa — juist rustig blijft.

Waarom heet het de Ring of Fire?

De naam is beeldend bedoeld. Op een kaart van de actieve vulkanen op aarde springt één patroon eruit: een bijna gesloten keten van vulkanen rond de Stille Oceaan, van de Andes via Midden-Amerika, de Cascades en Alaska naar Kamtsjatka, Japan, de Filipijnen, Indonesië en Nieuw-Zeeland. Die keten van “vuurbergen” vormt een ring — vandaar Ring of Fire, of in het Nederlands de Pacifische Ring van Vuur. Later bleek dat dezelfde gordel ook het overgrote deel van de aardbevingen herbergt. Het vuur en de bevingen hebben een gemeenschappelijke oorzaak: subductie.

Landen en gebieden langs de ring zijn onder meer Chili, Peru, Ecuador, Colombia, Midden-Amerika, Mexico, de westkust van de Verenigde Staten en Canada, Alaska, Kamtsjatka (Rusland), Japan, Taiwan, de Filipijnen, Indonesië, Papoea-Nieuw-Guinea, Tonga en Nieuw-Zeeland. Nederland ligt er niet aan; de vulkanen van Caribisch Nederland horen bij een aparte subductiezone, de boog van de Kleine Antillen.

Waarom hier zoveel bevingen ontstaan

De motor achter de Ring of Fire heet subductie. Aan de randen van de Stille Oceaan duikt zware oceanische korst onder lichtere plaatranden weg, de mantel in. Die duikende plaat schuift niet soepel, maar blijft op de breukvlakken haken. Daar bouwt zich eeuwenlang spanning op, tot het gesteente plotseling losschiet en een aardbeving veroorzaakt.

Subductiezones produceren de grootste bevingen die we kennen, de zogenoemde megathrust-bevingen, omdat het brekende breukvlak honderden kilometers lang kan zijn. Gebeurt dat onder zee, dan wordt de zeebodem verticaal verplaatst en kan een vloedgolf ontstaan. Daarom hangen de Ring of Fire en het ontstaan van een tsunami nauw samen. Hoe de vrijgekomen spanning zich als trillingen door de aarde verplaatst, leggen we uit op onze pagina over platentektoniek en in de bredere context van het wereldwijde bevingsbeeld.

De belangrijkste zones

De vuurring telt enkele subductiezones die er voor de zwaarste bevingen telkens uitspringen. Japan, Chili en Cascadia (het noordwesten van de Verenigde Staten en Canada) zijn de bekendste.

Cascadia is bijzonder: de breuk is al sinds 1700 niet meer gebroken in een grote beving en geldt als een van de best onderzochte risicozones ter wereld. De zwaarste beving in Noord-Amerika vond iets noordelijker plaats, langs dezelfde gordel: Alaska, 28 maart 1964 (Mw 9,2). Een overzicht van de allerzwaarste gemeten bevingen, vrijwel allemaal langs deze gordel, vind je op de pagina zwaarste bevingen ooit.

Vulkanisme langs de gordel

De naam vuurring verwijst niet alleen naar de bevingen, maar vooral naar de vulkanen. Waar een oceanische plaat de diepte in zakt, smelt gesteente boven de wegduikende plaat en stijgt magma op naar het oppervlak. Volgens het Smithsonian Global Volcanism Program ligt een groot deel van de actieve vulkanen op aarde langs deze rand — van de Andes en de Cascades tot de vulkaaneilanden van Japan, de Filipijnen en Indonesië.

Bevingen en uitbarstingen beïnvloeden elkaar zelden rechtstreeks, maar komen wel uit dezelfde tektonische oorzaak voort: subductie. Het verband tussen die twee verschijnselen werken we verder uit op de pagina over vulkanen en aardbevingen.

De kaart: zware bevingen langs de ring

De kaart hieronder is gecentreerd op de Stille Oceaan en toont vier van de zwaarste bevingen die ooit langs de Ring of Fire zijn gemeten. Samen markeren ze de uiteinden en het hart van de gordel.

Werkt de kaart niet, dan staan de gemarkeerde bevingen ook hieronder. Het zijn, met de klok mee langs de ring: Valdivia (Chili), 22 mei 1960, Mw 9,5; Alaska (Verenigde Staten), 28 maart 1964, Mw 9,2; Tohoku (Japan), 11 maart 2011, Mw 9,1; en Sumatra (Indonesië), 26 december 2004, Mw 9,1. Alle vier waren subductiebevingen onder zee en alle vier wekten een tsunami op.

Veelgestelde vragen

Verder lezen